![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
|
![]() |
|
||||
![]() |
|
|
|
|
|
![]() |
|
Bronnen
Hieronder volgt een selectie van historische bronnen en informatie in archieven, literatuur, websites en filmmateriaal. Het is geen uitputtende lijst. Kijk voor gerichte tips en verwijzingen ook bij Onderzoeksvoorbeelden en Zelf onderzoek doen in het hoofdstuk De gevangenen. Vraag voor je begint altijd advies aan je docent en kijk in de mediatheek op school. Het archief en de bibliotheek in je woonplaats hebben vast en zeker veel boeken en artikelen over de Tweede Wereldoorlog in jouw regio. Wie weet vind je ook foto’s en kranten uit die tijd. Archieven In de meeste grotere gemeenten is een gemeentearchief. De archieven van kleinere gemeenten zijn vaak samengevoegd in een streekarchief en liggen dan meestal in de grootste plaats van de regio. Zoek voordat je naar het archief gaat uit wanneer het open is. Op www.archiefnet.nl vind je de adressen en openingstijden. Bij het Nationaal Archief in Den Haag (www.nationaalarchief.nl) vind je onder andere de volgende archieven: - Stichting Oranjehotel, Doodenboeken, toegangsnummer 2.19.136. De originele Doodenboeken zijn niet ter inzage; alle pagina's van de Doodenboeken zijn in digitale vorm beschikbaar op de website. - Archief van de strafinstellingen 's-Gravenhage 1814-1977, toegangsnumer 3.05.04. Bevat de gevangenisadministratie van de Scheveningse strafgevangenis. Let op: archiefmateriaal betreffende het Oranjehotel bevindt zich zowel bij het Nederlandse Rode Kruis als bij het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie. Voor dit materiaal moet je dus naar deze twee instellingen. - Ministerie van Justitie, Archief van de Commissie tot het doen van aangifte van overlijden van vermisten 1949-1962, toegangsnummer 2.09.034.01, en Dossiers vermiste personen, toegangsnummer 2.09.34.02. Over vrijwel alle Nederlanders die als gevolg van de oorlog overleden zijn tussen 1940 en 1945 zijn gegevens te vinden in dit archief. Het gaat dus niet om mensen die door ziekte of ouderdom thuis of in een ziekenhuis zijn overleden en van wier overlijden aangifte is gedaan bij het stadhuis. De gegevens in dit archief zijn van mensen die in een gevangenis of concentratiekamp zijn omgekomen, of tijdens gevechten. Je vindt er bijvoorbeeld ook de gegevens van Anne Frank. - Collectie J.A. van Hamel, 1880-1964, toegangsnummer 2.21.081. Dit is het archief van de vader van Lodo en Gerard van Hamel. Een groot deel van dit archief is openbaar. - Collectie Dubbelen van het NIOD, 1933-1966, toegangsnummer 2.14.08. Deze collectie bevat kopieën van documenten die bij net NIOD berusten, onder meer van namenlijsten van mensen die in concentratiekampen zaten. - Archief van de Gewestelijke Inlichtingencentrale 14 van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten, toegangsnummer 3.09.46. Dit is het archief van de afdeling Zuid-Holland-Zuid van de BS. Het is grotendeels openbaar en kan interessant zijn bij onderzoek naar de BS. Niet interessant in relatie tot individuele verzetsstrijders. - Archief van de Stichting Genootschap Engelandvaarders zal over enige tijd worden overgedragen aan het Nationaal Archief. Onduidelijk is nog wanneer precies, en of het archief vrij toegankelijk zal zijn voor onderzoek. Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) in Amsterdam (www.niod.nl) - Een uitgebreide bibliotheek met boeken en artikelen over het verzet en verzetsstrijders. Die mag je niet lenen zoals in een openbare bibliotheek; je kunt ze inzien in de studiezaal. Zie hieronder bij literatuur. - Erelijst van Gevallenen in de Tweede Wereldoorlog. Bevat de basale persoonsgegevens (naam, geboortedatum en -plaats, overlijdensdatum en -plaats, beroep) van ca. 18.000 Nederlanders die in de oorlog zijn omgekomen in het verzet, de koopvaardij, de landmacht, de marine of in Nederlands-Indië. De originele Erelijst ligt in de Tweede Kamer, op het Binnenhof in Den Haag. Die is niet vrij raadpleegbaar. Wel kun je op internet de ruimte bekijken waar de lijst ligt www.tweedekamer.nl/applicaties/virtuele_rondleiding/erelijst_van_gevallenen/index.jsp Als je onderzoek wilt doen in de Erelijst kun je het beste terecht bij het NIOD. Daar worden ook de formulieren van de Erelijst bewaard waarop meer bijzondere gegevens kunnen staan. - Archiefcollectie 184a (LO/LKP, Hulp aan onderduikers en knopkploegen) - Archiefcollectie 251a (documentatie gedenkboek Het grote gebod van H. van Riessen) - Archiefcollectie 197b (redactie Gedenkboek Oranjehotel 1945-1947) Het Nederlandse Rode Kruis Het Nederlandse Rode Kruis, Afdeling Oorlogsnazorg beheert informatie over slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Het archief is niet openbaar en alleen wetenschappelijke onderzoekers en nabestaanden kunnen na toestemming onderzoek doen. Literatuur Bastiaanse, F. e.a., 'Ik kon niet alleen maar toekijken'. Verzetsmensen blikken samen met jongeren terug, Warmond 1991 Bergmans, L., Episode. 15 dagen Scheveningen, Oisterwijk 1946 Blom, J.C.H., A.J.A. Wiltens en P.A.H. de Boer, Nationale herdenking universitair verzet, Leiden 1985 Boom, C. ten, Gevangene en toch…Herinneringen uit Scheveningen, Vught en Ravensbrück, Amsterdam 1945 Bosch, J. e.a., Heden geen college. Studentenverzet 40-45, Amsterdam 1990 Brug, W.A., Hun naam leeft voort. Oorlogsslachtoffers verleenden hun naam aan straten en gebouwen, Alphen a/d Rijn 1989 Graaff, B. de en L. Marcus, Kinderwagens en korsetten. Een onderzoek naar de sociale achtergrond en de rol van vrouwen in het verzet, 1940-1945, Amsterdam 1980 Hof J., Vrouwen in het verzet, 1940-1945, Baarn 1995 Jong, L. de, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, 15 dln., 's-Gravenhage 1969-1994 Jong, L. de, Verzet en illegaliteit 1940-1945, Amsterdam 1976 (Mededelingen van de KNAW, Afdeling Letterkunde, deel 39, nummer 6) Klein, W.C. en C.P. de Grient Dreux (red.), Pittige verhalen uit onveilige tijden. Schetsen van illegale werkers, hongerlijders enz. uit alle rangen en standen, Den Haag 1947 Klumper, A.A., Helden tegen wil en dank. Verzet 1940-1945. Het antwoord van gewone mensen op ongewone situaties tijdens de Duitse bezetting, Baarn 1994 Malvezzi, P. en G. Pirelli, De vrijheid sterft niet. Brieven van ter dood veroordeelden uit het Europees verzet, Amsterdam 1956 Meer-Van Os, B.G.A.M. van der (red.), Kom vanavond met verhalen… Authentieke fragmenten van bewoners en bewoonsters van het Oranjehotel tijdens de Tweede Wereldoorlog, Rotterdam 1995 Oorlogsgravenstichting (red.), In Memoriam / Le zecher, Den Haag 1995 Minco, Bill, Koude voeten. Begenadigd tot levenslang. Het relaas van een joodse scholier in het Geuzenverzet, Nijmegen 1997 Mottier, I., Vrouwen in het verzet, 1940-1945, 1981 De oorlogskranten. Een unieke collectie van oorspronkelijke dagbladen 1940-1945, Amsterdam 1994-1995 Stichting Oranjehotel, 40 jaar Stichting Oranjehotel, 1985 Paape, H., De Geuzen. De eerste verzetsgroep 40-45, Amsterdam 1985 Petersen, M.A., Gedetineerden onder dak. Geschiedenis van het gevangeniswezen in Nederland van 1785 af, bezien vanuit zijn behuizing, Leiden 1978 Riessen, H. van en R. van Aerde, Het grote gebod. Gedenkboek van het verzet in LO en LKP, 2 dln., Kampen 1951, 1979 Roegholt, R. en J. Zwaan, Het verzet 1940-1945, Weesp 1985 Schulten, C.M., Verzet in Nederland, 1940-1945, Den Haag 1995 Achter in dit boek staat een zeer uitgebreide literatuurlijst die verdeeld is per regio, plaats, bevolkingsgroepen, verzetsgroepen, verzetstypen en individuele verzetsstrijders. Terwiel, J.M., Bajes in de duinen 1880-2000, Scheveningen 1998 Ministerie van VROM / Rijksgebouwendienst / Rijksbouwmeester, Bouwhistorische aantekening. Dodencel 601 in het Penitentiair Complex Scheveningen, 's Gravenhage 2001 Weber, E.B., Gedenkboek van het Oranjehotel, Rotterdam 1946, Amstelveen 1982 Dit boek lijkt een beetje rommelig van opzet, maar bevat een schat aan informatie over verzetsmensen, bevat brieven van oud-gevangenen met hun ervaringen en gaat uitgebreid in op de graffiti in de cellen. Websites Op de website van het Nationaal Archief kun je foto's raadplegen in de beeldbank beeldbank.nationaalarchief.nl. Zoekwoorden die iets opleveren zijn onder andere 'oranjehotel', ‘wereldoorlog’, 'tweede wereldoorlog', 'oorlog', 'verzet', ‘verzetsstrijder’, 'verzetsstrijders', 'gevangenis' en 'concentratiekamp. Kijk ook op de website van het Nationaal Archief naar de zogenaamde oorlogsgids. Daar vind je de antwoorden op de meest gestelde vragen over de Tweede Wereldoorlog in relatie tot archief. www.oranjehotel.org Website van de Stichting Oranjehotel. Bevat informatie over allerlei aspecten van het Oranjehotel. www.niod.nl Het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie in Amsterdam beheert een grote hoeveelheid boeken en archieven die met de Tweede Wereldoorlog te maken hebben. www.ogs.nl Op de website van de Oorlogsgravenstichting kun je het slachtofferregister raadplegen. Daarin staan betrouwbare gegevens omtrent naam, geboorteplaats en -datum en overlijdenplaats en -datum. Ook kun je uitzoeken of er bij jou in de buurt een oorlogskerkhof is. www.waalsdorpervlakte.nl Website van de Vereniging Erepeloton Waalsdorp. Bevat informatie over de fusilladeplaats en over de slachtoffers. hannieschaft.nl Website over de bekendste verzetsvrouw van Nederland, met informatie over andere verzetsvrouwen. www.geuzenverzet.nl Website van de Stichting Geuzenverzet die jaarlijks de Geuzenpenning utireikt. www.corrietenboom.nl Website van de zus van Betsie ten Boom www.ravensbruck.nl Website van het Nederlandse Comité Vrouwen van Ravensbrück www.oorlogsgetuigen.nl Website met interviews met 53 mensen die vertellen wat herdenken voor hen betekent. Een aantal van hen zat in het verzet. tweedewereldoorlog.pagina.nl Startpagina met zeer veel mogelijkheden. www.4en5mei.nl Website van het Comité 4 en 5 mei. www.documentatiegroep40-45.nl De websites van de Nederlandse concentratiekampen: Websites van verzetsmusea: members1.chello.nl/~h.knoppers/musea.html www.aletta.nu www.iisg.nl Films Het meisje met het rode haar. Verfilming van het boek van Theun de Vries. Hannie Schaft (het meisje met het rode haar) was actief in de omgeving van Haarlem. Ze ligt begraven op de erebegraafplaats Bloemendaal
Soldaat van Oranje. Verfilming van het autobiografische boek van Erik Hazelhoff Roelfzema over zijn verzetsactiviteiten. Een deel van de film speelt zich af in het Oranjehotel. De aanslag. Verfilming van het boek van Harry Mulisch over de gevolgen van een verzetsdaad. De schuilplaats / The hiding place (regie: F.R. Jacobson). Film over het gezin Ten Boom. naar boven |